Gdzie jest prostata i jak wygląda? Anatomia w prostych słowach.

Choć każdy mężczyzna wie, że ją ma, niewielu potrafi dokładnie wskazać jej miejsce na mapie ciała. Gruczoł krokowy – nazywany profesjonalnie sterczem lub po prostu prostatą – to jeden z najważniejszych narządów męskiego układu rozrodczego. Zrozumienie tego, gdzie się znajduje i jak jest zbudowany, pozwala szybko pojąć, dlaczego nawet najmniejsze schorzenie prostaty niemal natychmiast utrudnia codzienne wizyty w toalecie.

Gdzie dokładnie znajduje się prostata?

Prostata jest narządem wewnętrznym, ukrytym głęboko w miednicy mniejszej. Nie da się jej zobaczyć ani dotknąć od zewnątrz.

Jej lokalizację najłatwiej opisać za pomocą trzech punktów odniesienia w męskim ciele:

• Pod pęcherzem moczowym: Prostata leży bezpośrednio pod dnem pęcherza, ściśle do niego przylegając. 
• Przed odbytnicą: Gruczoł znajduje się tuż przed końcowym odcinkiem jelita grubego (odbytnicą). To kluczowa informacja – to właśnie ze względu na to sąsiedztwo lekarz urolog bada pacjenta palcem przez odbyt  (jest to tzw. badanie per rectum).
• Wokół cewki moczowej: To najważniejsza cecha anatomiczna. Cewka moczowa, czyli „rurka”, którą mocz oraz nasienie wypływają na zewnątrz, przechodzi dokładnie przez sam środek prostaty – niczym przewód przez środek pączka z dziurką.

Prostata zbudowana jest z dwóch płatów – prawego i lewego – połączonych węziną. Z wiekiem węzina może się powiększać, tworząc tzw. płat środkowy, który czasem uciska pęcherz i utrudnia oddawanie moczu.

Jak wygląda prostata? Rozmiar i kształt

W stanie prawidłowym (u zdrowego, młodego mężczyzny) prostata jest niewielka i kształtem przypomina jadalny kasztan lub duży orzech włoski. 

Jej najważniejsze cechy fizyczne to:

Wymiary: Ma około 3–4 cm szerokości, 3 cm długości i 2 cm grubości.

Waga: Zdrowa prostata waży zaledwie około 15–20 gramów.

Konsystencja: W dotyku jest dość jędrna, elastyczna i gładka.

Podczas badania urologicznego lekarz sprawdza właśnie to, czy nie stała się ona twarda lub grudkowata. Dlaczego te wymiary są tak ważne? Z wiekiem, pod wpływem zmian hormonalnych, u większości mężczyzn dochodzi do tzw. łagodnego przerostu prostaty. Narząd ten potrafi wtedy powiększyć się do rozmiarów cytryny, a nawet jabłka.

Łagodny rozrost prostaty- częsty problem dojrzałych mężczyzn.

Łagodny rozrost prostaty (BPH – Benign Prostatic Hyperplasia) to niezłośliwe powiększenie gruczołu krokowego (stercza). Jest to naturalny proces związany z wiekiem mężczyzn i nie jest chorobą nowotworową. Prowadzi do nadmiernego mnożenia się prawidłowych komórek prostaty, powodując ucisk na przebiegającą przez gruczoł cewkę moczową.  Proces BPH jest związany ze zmianami stężeń hormonów płciowych, przede wszystkim testosteronu.

• Prostata stopniowo się powiększa, ale nie jest nowotworem
• Powiększony gruczoł uciska cewkę moczową, przez co utrudnia oddawanie moczu
• Jest to bardzo częsta dolegliwość u mężczyzn po 50 roku życia

Powody tych zmian związane są z budową anatomiczną i fizjologią gruczołu krokowego. Spróbujmy zrozumieć mechanizm, który prowadzi do tej niekomfortowej sytuacji.

Prostata otacza początkowy odcinek cewki moczowej. Przypomina to pierścień obejmujący rurkę. Powiększony gruczoł  (najczęściej w wyniku łagodnego rozrostu – BPH) zwęża światło cewki moczowej. W efekcie mocz przepływa przez nią znacznie trudniej i wolniej. Pęcherz musi więc częściej i mocniej kurczyć się, by „przepchnąć” strumień moczu przez zwężenie.

Pacjent doświadcza wówczas pierwszych objawów:

• częstszego parcia na mocz
• słabszego lub przerywanego strumienia
• konieczności częstszych wizyt w toalecie

Zmiany pojawiają się stopniowo, toteż pacjentowi  trudno jest je wychwycić, stąd na tym etapie są często bagatelizowane. W miarę upływu czasu objawy mogą się jednak nasilać, dlatego szybka reakcja ma kluczowe znaczenie.

Gdy powiększona prostata utrudnia oddawanie moczu przez dłuższy czas, pęcherz musi pracować intensywniej. Jego mięśnie stają się bardziej „nerwowe” i reagują skurczem nawet przy niewielkiej ilości moczu. Mówimy wówczas o „pęcherzu nadreaktywnym”. To dlatego częstomocz pojawia się nawet wtedy, gdy w pęcherzu jest mało moczu. Objawy stają się bardziej intensywne:

• naglące parcie na mocz – nagła, nieodparta potrzeba oddania moczu
• częstomocz – oddawanie moczu częściej niż 8 razy na dobę
• nykturia – potrzeba wstawania w nocy do toalety
• nietrzymanie moczu z parcia – wyciek moczu poprzedzony silnym parciem 

Zwężona cewka powoduje, że pęcherz nie opróżnia się całkowicie. Po oddaniu moczu nadal pozostaje w nim pewna jego ilość (tzw. zalegający mocz). Co to oznacza dla pacjenta? 

• po krótkim czasie znów czuje potrzebę pójścia do toalety
• mózg odbiera sygnał, że pęcherz jest „pełniejszy niż powinien”
• pojawia się częstomocz i parcia naglące

Już na tym etapie zdobywania wiedzy nietrudno dojść do wniosku, że „ nie taki diabeł straszny jak go malują” Rozpoznanie pierwszych objawów problemów z prostatą jest banalnie proste. Wystarczy codzienna obserwacja i samoświadomość. W przypadku rozpoznania u siebie objawów warto zgłosić się do specjalisty. Szybka konsultacja pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i wdrożyć odpowiednie leczenie. Im wcześniej problem zostanie rozpoznany, tym większa szansa na skuteczną terapię i uniknięcie poważniejszych konsekwencji zdrowotnych. 

Nie daj się zaskoczyć własnej anatomii.

Jak widać, anatomia prostaty to czysta mechanika. Choć ten niewielki „pierścień” wokół cewki moczowej potrafi z wiekiem mocno dać się we znaki i zmienić spokojny sen w maraton do toalety, klucz do sukcesu leży w Twoich rękach. Sygnały, które wysyła powiększający się gruczoł krokowy, nie są ani tajemnicze, ani trudne do zauważenia. Słabszy strumień moczu, nocne wstawanie czy nagłe parcie to jasne komunikaty Twojego ciała, których nie wolno zagłuszać ani bagatelizować.

Pamiętaj, że łagodny rozrost prostaty to naturalna część procesu starzenia, a nie wyrok. Współczesna medycyna radzi sobie z nim doskonale – pod warunkiem, że dasz jej szansę. 

Zauważyłeś u siebie opisane objawy? Zrób ten jeden, prosty krok: umów się na wizytę do urologa. Szybka konsultacja, proste badanie i odpowiednio dobrane leczenie pozwolą Ci odzyskać pełną kontrolę nad pęcherzem, komfort życia oraz – co najważniejsze – święty spokój.